رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری با تأکید بر اهمیت زنبور عسل در سلامت، کشاورزی و محیط زیست گفت: زنبورهای عسل، یکی از حلقههای مهم زنجیره تولید محصولات کشاورزی و حفظ تنوع زیستی به شمار میروند.
۰
تاریخ انتشارشنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۳
کد مطلب : ۶۵۳۰۲
رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری تاکید کرد:
اهمیت زنبور عسل در سلامت، کشاورزی و محیط زیست
ین موجود کوچک، یکی از کلیدیترین گردهافشانهای جهان است و نقشی حیاتی در گردهافشانی حدود یک سوم از مواد غذایی مورد مصرف انسان دارد .
ارزش اقتصادی این گردهافشانی، بسیار بیشتر از ارزش خود عسل و فرآوردههای آن برآورد شده است، به بیان دیگر، زنبور عسل نهتنها عسل، موم، ژل رویال و بره موم تولید میکند، بلکه با فعالیت خود، تنوع زیستی را حفظ، بهرهوری کشاورزی را افزایش و به امنیت غذایی کمک میکند.
استان چهارمحال و بختیاری با طبیعت بکر، اقلیم متنوع و بیش از هزار گونه گیاهی، یکی از مستعدترین مناطق ایران برای زنبورداری است، این مواهب طبیعی، شرایطی ایدهآل برای تولید عسلی با کیفیت و عطر و طعمی بینظیر فراهم کرده است.
جایگاه در تولید کشور: این استان به یکی از قطبهای مهم تولید عسل کشور تبدیل شده است، آمارها نشان میدهد که بیش از ۲,۳۵۴ زنبورستان با حدود ۳۰۲,۰۰۰ کلنی در استان فعال هستند، در سال گذشته، حدود ۲,۵۶۹ تن عسل در استان تولید شده که پیشبینی میشود امسال به ۵,۰۰۰ تن برسد .
کیفیت ممتاز: تنوع گیاهان دارویی مانند آویشن، اسطوخودوس، کاسنی و مریمگلی، عسل تولیدی این استان را به محصولی با خواص دارویی فوقالعاده تبدیل کرده است، مناطقی مانند چغاخور، اردل و کوهرنگ به دلیل کیفیت بالای عسل، قابلیت تبدیل شدن به برند را دارند،
فرصتها و چالشها: صنعت زنبورداری در این استان، زمینه اشتغال مستقیم ۸۶۳ نفر را فراهم کرده و به اقتصاد روستایی رونق بخشیده است، با این حال، با چالشهایی مانند خشکسالی، کاهش پوشش گیاهی و تغییرات اقلیمی نیز مواجه است که بر تولید اثر میگذارند .
بهرهگیری از ظرفیت زنبور عسل؛ از تولید عسل تا تقویت امنیت غذایی و حفظ تنوع زیستی
حسین بهرامی، با اشاره به اهمیت زنبور عسل در چرخه تولید و سلامت جامعه اظهار کرد: زنبور عسل موجودی کوچک اما با نقشی بزرگ در طبیعت است که علاوه بر تولید عسل، از طریق گردهافشانی به افزایش عملکرد و کیفیت بسیاری از محصولات کشاورزی کمک میکند.
وی افزود: بر اساس گزارشهای علمی و منابع بینالمللی، حدود سهچهارم محصولات کشاورزی تولیدکننده میوه و دانه برای مصرف انسان بهطور کامل یا بخشی به گردهافشانها وابسته هستند و زنبورها از مهمترین گردهافشانهای این چرخه محسوب میشوند.
بهرامی با اشاره به اهمیت عسل بهعنوان یکی از محصولات طبیعی زنبور عسل گفت: عسل علاوه بر ارزش غذایی، حاوی ترکیبات زیستفعال از جمله ترکیبات فنولی و فلاونوئیدهاست که خاصیت آنتیاکسیدانی دارند و مطالعات علمی، ظرفیتهای ضدالتهابی و ضدمیکروبی آن را نیز بررسی کردهاند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: البته خواص عسل نباید به معنای جایگزین شدن آن با درمانهای پزشکی تلقی شود و میزان ترکیبات و ویژگیهای عسل نیز با توجه به نوع گیاه، منطقه جغرافیایی و شرایط تولید متفاوت است؛ بنابراین مصرف متعادل و استفاده از عسل باکیفیت و دارای منشأ مشخص اهمیت ویژهای دارد.
وی ادامه داد: ارزش زنبور عسل تنها به تولید عسل محدود نمیشود و فرآوردههایی همچون ژل رویال، گرده گل، موم و سایر محصولات زنبور عسل نیز دارای ارزش اقتصادی و کاربردهای مختلف هستند و میتوانند به تکمیل زنجیره ارزش این صنعت کمک کنند.
بهرامی با بیان اینکه حفاظت از زنبورها در واقع حفاظت از بخشی از ظرفیت تولید غذا و تنوع زیستی است، خاطرنشان کرد: فائو اعلام کرده است که حدود ۹۰ درصد گونههای گیاهان گلدار وحشی و بیش از ۷۵ درصد محصولات غذایی کشاورزی جهان به گردهافشانی حیوانی وابستهاند.
وی گفت: حمایت از زنبورداران، توسعه روشهای نوین زنبورداری، حفظ پوشش گیاهی، کاهش مصرف بیرویه سموم و توجه به کشت گیاهان دوستدار گردهافشان از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ جمعیت زنبورها و پایداری تولید در بخش کشاورزی کمک کند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در پایان تأکید کرد: زنبور عسل، حلقهای کوچک اما حیاتی در زنجیره حیات است و حمایت از این موجود ارزشمند، گامی برای حفاظت از طبیعت، رونق کشاورزی، اشتغال پایدار و امنیت غذایی نسلهای آینده خواهد بود.
از شهد گل تا طلای کندو؛ تشریح فرآیند علمی تولید عسل توسط زنبور عسل
سهیلا عسگری با تشریح فرآیند تولید عسل توسط زنبور عسل گفت: تبدیل شهد گل به عسل، فرآیندی پیچیده و کاملاً طبیعی است که طی آن زنبورها با جمعآوری شهد، افزودن آنزیمها، انتقال بین زنبورها، کاهش تدریجی آب و تغلیظ شهد، محصول نهایی را در سلولهای مومی ذخیره و پس از رسیدن، با لایهای از موم مهر و موم میکنند.
مدیر طیور، زنبور عسل و کرم ابریشم سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، با اشاره به شگفتیهای فرآیند تولید عسل اظهار کرد: عسل محصول نهایی یک زنجیره طبیعی و دقیق است که از شهد گلها آغاز میشود و با فعالیت هماهنگ زنبورهای کارگر در داخل و خارج از کندو به محصولی پایدار و قابل ذخیرهسازی تبدیل میشود.
وی افزود: زنبورهای چراگر با استفاده از خرطوم خود شهد گل را جمعآوری کرده و آن را در کیسه عسلی ذخیره میکنند. شهد در همین مرحله نیز تحت تأثیر فرآیندهای آنزیمی قرار میگیرد و پس از بازگشت زنبور به کندو، به زنبورهای داخل کندو منتقل میشود.
عسگری ادامه داد: یکی از مهمترین مراحل تبدیل شهد به عسل، تغییر ترکیب قندها و کاهش میزان آب است. زنبورها در جریان فرآوری، آنزیمهایی از جمله اینورتاز را به شهد اضافه میکنند که به تجزیه ساکارز و تبدیل آن به قندهای سادهتر مانند گلوکز و فروکتوز کمک میکند.
کاهش آب؛ مرحله کلیدی در رسیدن عسل
مدیر طیور، زنبور عسل و کرم ابریشم سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: شهد تازه گل نسبت به عسل نهایی آب بسیار بیشتری دارد و زنبورها باید مقدار قابل توجهی از آب آن را خارج کنند. این کار به دو روش انجام میشود؛ نخست، تبخیر فعال در جریان جابهجایی و فرآوری شهد توسط زنبورها و سپس تبخیر در داخل سلولهای شان که با تهویه و باد زدن بالهای زنبورها تسریع میشود.
وی گفت: پژوهشهای علمی نشان میدهد شهد جمعآوریشده ممکن است حدود ۲۰ تا ۶۰ درصد مواد محلول داشته باشد و برای ذخیرهسازی پایدار، باید به محصولی با بیش از ۸۰ درصد مواد محلول تبدیل شود؛ به همین دلیل کاهش آب یکی از مراحل اساسی رسیدن شهد به عسل است.
عسگری با اشاره به نقش دما و جریان هوا در کندو افزود: زنبورها با ایجاد جریان هوا و افزایش سطح تماس شهد با هوا، فرآیند تبخیر را سرعت میبخشند. شهد نیز در طول فرآوری چندین بار جابهجا میشود و تماس آن با هوا و فعالیت آنزیمی زنبورها موجب تغییر تدریجی ویژگیهای آن میشود.
چه زمانی عسل آماده ذخیرهسازی میشود؟
وی بیان کرد: زمانی که میزان آب عسل به حدود ۲۰ درصد کاهش پیدا کند، زنبورها آن را رسیده تلقی کرده و سلولهای حاوی عسل را با یک لایه نازک موم میپوشانند. این عملیات که اصطلاحاً مهر و موم یا درپوشگذاری سلولها نامیده میشود، نشانه مهمی از آمادهشدن عسل برای ذخیرهسازی است.
عسگری تأکید کرد: کاهش رطوبت عسل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عسل با رطوبت بالا، از نظر ماندگاری و احتمال تخمیر شرایط متفاوتی خواهد داشت. به همین دلیل در زنبورداری اصولی، برداشت باید زمانی انجام شود که عسل به مرحله رسیدگی مناسب رسیده باشد. منابع فنی فائو نیز توصیه میکنند عسل کاملاً رسیده برداشت شود و بخش قابل توجهی از سلولهای شان درپوشگذاری شده باشند.
عسل؛ حاصل همکاری هزاران زنبور در یک کلنی
مدیر طیور، زنبور عسل و کرم ابریشم سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: تولید عسل یک فعالیت انفرادی نیست؛ بلکه حاصل تقسیم کار و همکاری منظم در کلنی است. زنبورهای چراگر مسئول جمعآوری شهد هستند و زنبورهای داخل کندو در انتقال، فرآوری، تغلیظ و ذخیرهسازی آن مشارکت میکنند.
وی اضافه کرد: در این فرآیند، شهد از یک ماده خام گیاهی به محصولی تبدیل میشود که از نظر غلظت قند، رطوبت و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی با شهد اولیه تفاوت اساسی دارد.
عسگری با اشاره به اهمیت کیفیت عسل تولیدی در استان گفت: کیفیت عسل تنها به میزان تولید وابسته نیست و عواملی همچون منبع گیاهی شهد، شرایط اقلیمی، سلامت کلنی، مدیریت زنبورستان، زمان برداشت، میزان رطوبت و نحوه استخراج و نگهداری محصول نیز در کیفیت نهایی مؤثر هستند.
وی افزود: تنوع پوشش گیاهی و وجود گونههای مختلف گیاهان دارویی و مرتعی در چهارمحال و بختیاری، ظرفیت ارزشمندی برای تولید عسلهای متنوع و باکیفیت در استان ایجاد کرده است.
از شهد گل تا عسل؛ یک فرآیند مهندسیشده در طبیعت
عسگری در پایان گفت: آنچه در یک شیشه عسل مشاهده میشود، حاصل یک فرآیند ساده نیست؛ بلکه نتیجه مجموعهای از جمعآوری شهد، انتقال، فعالیت آنزیمی، تبخیر آب، تغلیظ، رسیدن و در نهایت درپوشگذاری مومی است که توسط زنبورهای عسل و در شرایط طبیعی کندو انجام میشود.
وی تأکید کرد: شناخت علمی این فرآیند میتواند به زنبورداران کمک کند تا با مدیریت صحیح زمان برداشت، حفظ سلامت کلنی و رعایت اصول فنی در استخراج و نگهداری، محصولی با کیفیت و ماندگاری مطلوب تولید کنند.
عسل، محصول پیوند تنوع گیاهی، اقلیم و تلاش زنبورداران است
مهراب کریمیپور، با اشاره به فرارسیدن ۳۱ مرداد، روز ملی عسل، اظهار کرد: عسل یکی از ارزشمندترین فرآوردههای طبیعی است که ویژگیهای آن بهطور مستقیم با محیط طبیعی محل استقرار کلنیهای زنبور عسل و منابع شهد منطقه ارتباط دارد و به همین دلیل عسل تولیدشده در مناطق مختلف، از نظر رنگ، عطر، طعم، بافت و ترکیبات طبیعی میتواند تفاوتهای قابل توجهی داشته باشد.
وی افزود: تنوع گیاهی و اقلیمی، یکی از مهمترین مزیتهای صنعت زنبورداری است و هر منطقه میتواند با توجه به پوشش گیاهی، گونههای غالب شهدزا و شرایط آبوهوایی، عسل با ویژگیهای منحصر به فرد تولید کند.
کریمیپور با اشاره به اینفوگرافیک معرفی عسلهای شاخص جهان تصریح کرد: در این مجموعه، ۱۰ نوع عسل از مناطق مختلف جهان معرفی شده است که از جمله آنها میتوان به عسل مانوکا نیوزیلند، عسل سدر یمن، عسل آویشن ترکیه، عسل شوید منطقه خراسان ایران، عسل اسطوخودوس پروانس فرانسه، عسل اکالیپتوس استرالیا، عسل گندم سیاه کانادا، عسل آگاو مکزیک، عسل شکوفه پرتقال اسپانیا و عسل کنار عربستان سعودی اشاره کرد.
وی ادامه داد: تفاوت این عسلها نشان میدهد که منشأ گیاهی و جغرافیایی، نقش مهمی در ویژگیهای حسی و کیفی عسل دارد؛ برای نمونه، عسل مانوکا به واسطه شهد گیاه مانوکا شناخته میشود، عسل اسطوخودوس دارای رایحه گلی و ویژگیهای حسی خاص خود است و عسل شکوفه پرتقال نیز از نظر عطر و طعم، متأثر از منابع شهد مرکبات است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه کیفیت عسل تنها با معیارهایی مانند رنگ و شیرینی قابل ارزیابی نیست، گفت: برای شناخت عسل باکیفیت باید مجموعهای از شاخصها از جمله منشأ شهد، شرایط تولید، سلامت و بهداشت کلنی، زمان برداشت، میزان رطوبت، نحوه نگهداری و فرآوری و همچنین رعایت استانداردهای مربوط به تولید و بستهبندی مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: زنبورداری یک فعالیت چندوجهی در بخش کشاورزی است و اهمیت آن تنها به تولید عسل محدود نمیشود. زنبور عسل به عنوان یکی از مهمترین گردهافشانهای طبیعی، در چرخه تولید بسیاری از محصولات باغی، زراعی و مرتعی نقش مؤثری دارد و فعالیت زنبورداران میتواند در افزایش بهرهوری تولیدات کشاورزی و حفظ تنوع زیستی نیز اثرگذار باشد.
کریمیپور خاطرنشان کرد: حفاظت از منابع شهد و گرده، توسعه پوشش گیاهی مناسب برای زنبورستانها، کاهش استفاده غیرضروری از سموم و آفتکشها در زمان فعالیت زنبورها و رعایت اصول فنی در جابهجایی و استقرار کلنیها از جمله موضوعاتی است که باید با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیتهای طبیعی چهارمحال و بختیاری در حوزه زنبورداری گفت: برخورداری استان از مراتع، عرصههای طبیعی، تنوع گیاهی و مناطق کوهستانی، ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیتهای زنبورداری فراهم کرده است و بهرهگیری اصولی از این ظرفیت میتواند به افزایش تولید، ارتقای کیفیت محصولات، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد روستایی و عشایری کمک کند.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان ادامه داد: توسعه زنجیره ارزش در صنعت زنبورداری نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ به این معنا که علاوه بر تولید عسل خام، موضوعاتی همچون بستهبندی استاندارد، برندسازی، فرآوری، افزایش ارزش افزوده، معرفی عسلهای شاخص مناطق مختلف و توسعه بازار محصولات زنبور عسل با جدیت دنبال شود.
کریمیپور همچنین بر ضرورت افزایش آگاهی مصرفکنندگان تأکید کرد و گفت: مصرفکنندگان باید هنگام خرید عسل به مشخصات محصول، اعتبار تولیدکننده، بستهبندی مناسب، شرایط نگهداری و اطلاعات درجشده روی محصول توجه داشته باشند و از خرید فرآوردههای فاقد مشخصات و هویت تولیدی خودداری کنند.
وی با اشاره به نقش زنبورداران در حفظ چرخه طبیعی تولید اظهار کرد: زنبوردار تنها تولیدکننده عسل نیست، بلکه در واقع یکی از حلقههای مهم زنجیره کشاورزی و حفاظت از منابع طبیعی محسوب میشود؛ بنابراین حمایت از زنبورداران، در نهایت حمایت از تولید پایدار، تنوع زیستی و امنیت غذایی است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در پایان با تبریک ۳۱ مرداد، روز ملی عسل به تمامی زنبورداران، تولیدکنندگان، بهرهبرداران، کارشناسان و فعالان صنعت زنبورداری استان، از تلاشهای آنان برای رونق تولید و توسعه این بخش قدردانی کرد و گفت: آینده صنعت زنبورداری در گرو تلفیق دانش بومی زنبورداران، فناوریهای نوین، حفاظت از منابع طبیعی، ارتقای کیفیت تولید و توسعه بازار است و مجموعه جهاد کشاورزی استان نیز از ظرفیتهای این بخش برای توسعه پایدار کشاورزی و اقتصاد روستایی حمایت خواهد کرد.
انتهای خبر/1031ج