استان چهارمحال و بختیاری تالابهای زیبایی دارد که از جاذبههای با ارزش طبیعی این سرزمین به شمار میآیند و مکانهای مناسبی برای گردشگری بوده که به علت زیبایی خاص آنها هرساله مسافران زیادی را به خود جذب میکنند.
۰
تاریخ انتشاردوشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۸:۰۳
کد مطلب : ۶۳۸۵۵
جهانبین نیوز گزارش میدهد؛
چهارمحال و بختیاری سرزمین تالابها
ثبت بینالمللی تالاب گندمان و تبدیل شهر گندمان به «شهر تالابی»، نقطه عطفی در مسیر احیای تالابهای این استان محسوب میشود. این موفقیت چشمگیر، صرفاً نتیجه اقدامات فنی و مهندسی نبوده، بلکه ثمره باور و ارادهای جمعی است. تجربه گندمان به وضوح نشان میدهد که وقتی جوامع محلی، مسئولان و نهادهای حاکمیتی همصدا و همهدف میشوند، میتوان بر پیچیدهترین چالشهای محیط زیستی غلبه کرد. این دستاورد، الگویی عملی و قابل تعمیم برای سایر مناطق کشور ارائه میدهد.
کلید اصلی این موفقیت را باید در تغییر نگرش و سرمایهگذاری روی «انسان» جستجو کرد. اداره کل حفاظت محیط زیست استان با درک این اصل، برنامههای آموزشی و ترویجی گستردهای را در دستور کار قرار داده است. برگزاری کارگاههای چرخشی (سیپا) برای اقشار مختلف جامعه، از دانشآموزان تا کشاورزان و بهرهبرداران محلی، نشاندهنده عزمی راسخ برای نهادینه کردن فرهنگ حفاظت از تالابهاست. این آموزشها تنها به انتقال دانش بسنده نکرده، بلکه حس تعلق و مسئولیتپذیری را در ذهن مردم ایجاد میکند.
تدوین برنامهای ۲۵ ساله برای حفاظت و احیای تالابهای استان، بیانگر دوراندیشی و برنامهریزی بلندمدت مسئولان است. این سند راهبردی، چارچوبی جامع و علمی برای تمامی اقدامات آینده فراهم کرده و مسیر حرکت را مشخص میسازد. چنین برنامهای این اطمینان را ایجاد میکند که اقدامات پراکنده و مقطعی جای خود را به حرکتی پیوسته و اثرگذار دادهاست. این چشمانداز روشن، زمینه لازم برای جلب مشارکت بیشتر نهادهای ملی و بینالمللی را نیز فراهم میآورد.
علاوه بر تالابهای شاخصی مانند چغاخور و گندمان، توجه به سایر عرصههای تالابی کوچکتر و در معرض خطر نیز در دستور کار قرار دارد. تالابهایی مانند «دهنو» و «ده صحرا (میرزا)» اگرچه ممکن است وسعت کمتری داشته باشند، اما از نظر کارکردهای اکولوژیک و حمایت از گونههای خاص گیاهی و جانوری دارای اهمیت فراوانی هستند. آغاز فرآیند مطالعات و احیای این تالابها، نشاندهنده نگاه همهجانبه و عادلانه به تمامی ذخیرهگاههای ارزشمند استان است.
در نهایت، احیای تالابها تنها یک مقوله زیستمحیطی نیست، بلکه مسیری برای تحقق توسعه پایدار و تابآوری اجتماعی است. تالابهای سالم، معیشت پایدار، امنیت غذایی و آرامش اجتماعی را برای ساکنان منطقه به ارمغان میآورند. بنابراین، هر قدم در جهت نجات این اکوسیستمها، در واقع سرمایهگذاری برای آیندهای مطمئنتر و پررونقتر برای تمامی شهروندان است. این مسیر با چالشهایی همراه است، اما تجربه چهارمحال و بختیاری ثابت کرده که با همدلی و عزم ملی میتوان به پیش رفت.
.jpg)
تهدید گونههای غیربومی مهاجم در تالابهای کوهستانی استان ما بسیار محدود است
محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با خبرنگار«جهانبین نیوز»، تالابهای استان چهارمحال و بختیاری به دلیل قرارگیری در قلب زاگرس مرکزی و موقعیت کوهستانی، از ویژگیهای طبیعی و اکولوژیکی بسیار ارزشمندی برخوردارند. این تالابها برخلاف بسیاری از تالابهای فلات مرکزی ایران، عمدتاً کوهستانی هستند و نقش پناهگاه مهمی برای تنوع زیستی و بهویژه پرندگان مهاجر ایفا میکنند.
وی تصریح کرد: مهمترین تالابهای استان شامل تالاب بینالمللی چغاخور، تالاب بینالمللی گندمان، تالاب علیآباد، سولقان، چالتر و چالخشک میشوند که برخی از آنها در فهرست تالابهای مهم کنوانسیون رامسر قرار گرفته و از ارزش زیستگاهی و گیاهی بالایی در سطح ملی و بینالمللی برخوردارند.
کریمی ادامه داد: این تالابها هم از نظر گیاهی و هم از نظر جانوری دارای اهمیت ویژهای هستند. تفاوتهای اکولوژیکی هر تالاب باعث ایجاد گونههای گیاهی و جانوری متنوع میشود. برای نمونه، پس از احیای موفق تالاب گندمان، گونه گیاهی نادر «آلاله سفید» (Parnassia palustris) که حدود ۶۰ تا ۸۵ سال در زاگرس مرکزی مشاهده نشده بود، مجدداً در این تالاب رویت شد. این اتفاق نشاندهنده ظرفیت بالای احیا و ارزش گیاهی منحصربهفرد تالاب گندمان است. وجود گونههای گیاهی متفاوت در هر تالاب، ساختار اکوسیستم را تغییر میدهد و زیستگاه مناسبی برای حیاتوحش فراهم میکند.
بیش از ۵۰ هزار فرد پرنده آبزی و کنارآبزی با تراکم بالا در تالابهای استان ثبت شده است
وی بیان داشت: در سرشماریهای اخیر، بیش از ۵۰ هزار فرد پرنده آبزی و کنارآبزی با تراکم بالا در تالابهای استان ثبت شده است. گونههای شاخص شامل انواع اردک (اردک بلوطی، سرسفید، سیاه)، غازها (پیشانیسفید کوچک، خاکستری، آبخاکستری)، اگرتها، خروسکولیها، فلامینگو، درنای خاکستری، چنگر، حواصیل و بسیاری گونههای دیگر میشود. این تالابها زیستگاه دائمی و مهاجرتی برای بیش از ۱۰۰ گونه پرنده هستند و برخی از گونهها در آنها زادآوری نیز میکنند.
مدیرکل محیط زیست چهارمحال و بختیاری گفت: خوشبختانه تهدید گونههای غیربومی مهاجم در تالابهای کوهستانی استان ما بسیار محدود است. اما در زمان خشکسالیهای شدید در فلات مرکزی (مانند تالابهای لیقوان، اراک و گاوخونی)، پرندگان مهاجر بیشتری به سمت تالابهای چهارمحال و بختیاری هدایت میشوند. این تالابها به عنوان ایستگاه نجات در مسیر کوریدور مهاجرتی شمال به جنوب عمل میکنند؛ پرندگان در اینجا زمستانگذرانی میکنند، برخی زادآوری انجام میدهند و سپس به مسیر خود ادامه میدهند.
وی اذعان داشت: تهدیدهای اصلی برای تالابهای استان شامل خشکسالی، برداشت بیرویه آب و آلودگی است، اما خوشبختانه تالابهای ما تحت برنامه مدیریت زیستبومی (اکوسیستمی) قرار دارند و وظایف هر دستگاه اجرایی بهطور دقیق مشخص شده است. در ده سال گذشته توانستهایم تهدیدات عمده را کنترل کنیم. حقآبه زیستی تالابها تعیین شده و بر ورود و خروج آب نظارت دقیق داریم. آب ورودی به تالاب گندمان صرفاً از چشمههای طبیعی و سالم اطراف تأمین میشود و هیچ آب کشاورزی یا فاضلابی وارد آن نمیگردد. در تالاب چغاخور نیز آب از چشمههای طبیعی مانند چشمه باباحیدر تأمین میشود.
کریمی خاطر نشان کرد: پروژههای عمرانی، ساختوساز یا تغییر کاربری در حریم تالابها ممنوع است و طبق قانون حفاظت و احیای تالابها، حتی احداث گلخانه، دامداری یا هرگونه فعالیت کشاورزی در حریم ۱۵۰ متری تالابها منع قانونی دارد. پارسال برخی تالابها با خشکی مواجه بودند، اما امسال با بارشهای مناسب، سطح آب تالابها بهبود یافته و مشکل کمبود آب مرتفع شده است.
وی عنوان کرد: نقش جوامع محلی در حفاظت از تالابها بسیار تعیینکننده بوده است. تجربه احیای تالاب گندمان نشان داد که بدون مشارکت و همراهی مردم محلی، این موفقیت بزرگ ممکن نبود. استان چهارمحال و بختیاری سه بار در کنوانسیون رامسر به عنوان «قهرمان احیای تالابها» انتخاب شده که بخش عمده این دستاورد مرهون همکاری صمیمانه جوامع محلی است. این مشارکت برای حفاظت پایدار تالابها ضروری و راهگشا خواهد بود.
مشارکت مردم و مسئولان کلید اصلی احیای تالاب گندمان و ثبت بینالمللی آن بود
انصارینیا، سرپرست اداره حفاظت و احیای تالابهای چهارمحال و بختیاری، در گتگو با خبرنگار«جهانبین نیوز»، با اشاره به ثبت بینالمللی تالاب گندمان و تبدیل شهر گندمان به «شهر تالابی»، این موفقیت را نتیجه مستقیم همکاری و مشارکت مؤثر مردم و مسئولان دانست.
وی تأکید کرد: این دستاورد بزرگ، که منجر به احیای تالاب گندمان و شناخته شدن آن در سطح جهانی شد، ریشه در مشارکت فعال جوامع محلی و روستایی دارد. تالاب گندمان، پس از تالاب چغاخور، دومین تالاب استان است که تحت پوشش کنوانسیون بینالمللی رامسر قرار گرفته است.
انصارینیا در ادامه به برنامههای آموزشی و آگاهیبخشی اشاره کرد و افزود: برنامههای ترویجی و آموزشی با موضوع اهمیت تالابها، بهصورت مستمر و چرخشی (سیپا) توسط کارشناسان محیط زیست در سطح استان، مدارس و گروههای هدف مختلف جوامع محلی در حال اجراست. این آموزشها نقش کلیدی در جلب مشارکت مردمی و حفظ این اکوسیستمهای ارزشمند دارد.
وی در پاسخ به سؤال درباره چشمانداز آینده تالابهای استان، گفت: برنامهای ۲۵ ساله برای حفاظت و احیای تالابهای استان تدوین شده که در حال پیشروی است. ما امیدواریم استان چهارمحال و بختیاری به الگو و پیشتاز حفظ و احیای تالابها در کل کشور تبدیل شود. امسال نیز در این زمینه به عنوان استان شایسته تقدیر شدیم. با ادامه این روند، میتوانیم به پایلوت آموزشی برای سایر تالابهای کشور تبدیل شویم و از تجربیات کارشناسان و مشارکت مردمی خود بهره ببریم.
سرپرست اداره حفاظت و احیای تالابهای استان از اقدامات مثبت در حال انجام برای دیگر تالابها خبر داد: با همکاری و پیگیری ارزشمند فرمانداری و معاون فرماندار شهرستان، مقدمات احیای تالاب دهنو در حال انجام است و مطالعات آن آغاز شده تا در فهرست تالابهای ایران ثبت شود. همچنین احیای تالاب ده صحرا (میرزا) با تخصیص اعتبار در دستور کار قرار دارد تا چرخه اکولوژیک این تالاب بازگردد.
به گزارش«جهانبین نیوز»؛ تجربه احیای تالابهای چهارمحال و بختیاری، به ویژه تالاب بینالمللی گندمان، درس بزرگی برای تمامی کشور است: نجات محیط زیست بدون همراهی و باور مردم ممکن نیست. این موفقیت نشان داد که زمانی که حفاظت از طبیعت از یک دستور کاری دولتی صرف، به یک خواست و حرکت اجتماعی تبدیل شود، میتواند به نتایجی ماندگار و جهانی دست یابد. نقش محوری جوامع محلی و ذینفعان به عنوان نگهبانان واقعی تالابها، غیرقابل انکار و اساسی است.
برنامهریزی بلندمدت و مبتنی بر علم، رکن دیگر این موفقیت بوده است. تدوین سند چشمانداز ۲۵ ساله، استان را از اقدامات انفرادی و واکنشی دور کرده و به سمت مدیریت یکپارچه و پروژهمحور هدایت کرده است. این امر سبب میشود تا منابع به صورت بهینه تخصیص یابد و پیگیری و ارزیابی اقدامات با دقت بیشتری انجام شود. تداوم این روند، چهارمحال و بختیاری را به الگویی پایدار و قابل اتکا برای دیگر استانها تبدیل خواهد کرد.
قدردانی از محیطبانان، کارشناسان، مدیران و اصحاب رسانه به عنوان «قهرمانان ملی تالاب»، فراتر از یک اقدام نمادین است. این کار، نوعی سرمایهگذاری اجتماعی و معنوی برای ترویج فرهنگ تقدیر از مدافعان محیط زیست است. چنین اقداماتی روحیه همکاری و اشتیاق خدمت را در بین تمامی دستاندرکاران تقویت میکند و نشان میدهد که تلاشهای فردی و گروهی در این مسیر پراهمیت، دیده و ارجگذاری میشود.
نگاه آیندهنگر استان، فراتر از مرزهای کنونی است. تبدیل شدن به «پایلوت آموزشی» برای سایر تالابهای کشور، رسالت بزرگی است که چهارمحال و بختیاری به عهده گرفته است. به اشتراک گذاری دانش فنی، تجربیات میدانی و مدل موفق مشارکت مردمی، میتواند شتاب بیسابقهای در احیای تالابهای در معرض خطر سراسر ایران ایجاد کند. این نقش پیشگامی، مسئولیتپذیری استان را در سطح ملی نشان میدهد.
در پایان، داستان تالابهای چهارمحال و بختیاری حکایت امید و اثبات این اصل است که حتی در پیچیدهترین شرایط، تعامل سازنده انسان و طبیعت میتواند به تجربهای موفق و الهامبخش تبدیل شود. مسیر احیا ادامه دارد و با حفظ این روحیه مشارکتی، خرد جمعی و پشتکار، میتوان امیدوار بود که نه تنها این گنجینههای طبیعی برای نسلهای آینده حفظ شوند، بلکه شکوفایی و رونق دوباره خود را به جوامع میزبانشان هدیه کنند. آینده تالابهای ایران در گرو گسترش و تکرار چنین تجربیات ارزشمندی است.
گزارش از مرضیه عالیپور هفشجانی