شاید امروز هوش مصنوعی دیگر یک «فناوری آینده» نباشد، بلکه به زیرساختی نامریی و بنیادی در زندگی امروز ما تبدیل شده است که اهمیت آن چیزی کمتر از آب، برق و اینترنت ندارد.
۰
تاریخ انتشارسه شنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۴ - ۱۶:۵۲
کد مطلب : ۶۳۱۶۲
جهانبین نیوز گزارش میدهد؛
تحصیل در آمریکا، خدمت در ایران
در سطح بنگاهها، هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب تجملی نیست و به یک «استاندارد جدید» تبدیل شده است، بهطوری که براساس تازهترین نظرسنجی جهانی مککنزی در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۸ درصد سازمانها اعلام کردند که در دستکم یک بخش از کسبوکار خود از هوش مصنوعی (بهویژه نسل جدید و عاملمحور) استفاده میکنند؛ این رقم در سال قبل ۵۵ درصد بوده است.
از سوی دیگر، گزارش «آینده مشاغل ۲۰۲۵» مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد ۸۶ درصد کارفرمایان انتظار دارند هوش مصنوعی و پردازش داده تا سال ۲۰۳۰ ساختار کسبوکارشان را دگرگون کند.
وقتی بیشتر رقیبهای جهانی ما در حال بازطراحی فرایندها با کمک هوش مصنوعی هستند، بیتوجهی به این موضوع یعنی عقبماندگی را پذیرفتهایم.
در مقیاس کلان، هوش مصنوعی موتور یک جهش اقتصادی جدید است و گزارش «گزارش تجارت جهانی ۲۰۲۵» سازمان تجارت جهانی (WTO) برآورد میکند که استفاده گسترده از هوش مصنوعی میتواند تا سال ۲۰۴۰ حجم تجارت جهانی را حدود ۳۴ تا ۳۷ درصد و تولید ناخالص داخلی جهان را ۱۲ تا ۱۳ درصد افزایش دهد.
مطالعات صندوق بینالمللی پول و نهادهای اروپایی نیز نشان میدهد که هوش مصنوعی در برخی سناریوها میتواند هر سال حدود ۰٫۸ تا ۱٫۳ واحد درصد به رشد اقتصادی کشورها اضافه کند؛ رقمی که در مقیاس یک دهه، تفاوتی تعیینکننده بین اقتصادهای «پیشرو» و «عقبمانده» میسازد، در چنین شرایطی، کشوری که به سمت هوش مصنوعی نرود، در واقع تصمیم گرفته از رشد جهانی سهم کمتری داشته باشد.
با این حال، بزرگترین دغدغه عمومی درباره هوش مصنوعی، موضوع «شغل» است اما آیا هوش مصنوعی جای انسان را میگیرد؟
گزارش «آینده مشاغل ۲۰۲۵» نشان میدهد که تا سال ۲۰۳۰ حدود ۹۲ میلیون شغل بهدلیل اتوماسیون و فناوریهای نو از بین میرود اما همزمان حدود ۱۷۰ میلیون شغل جدید ایجاد میشود؛ یعنی بهطور هالص ۷۸ میلیون شغل بیشتر از امروز است.
این اعداد به ما میگویند مسئله اصلی «از بین رفتن کار» نیست، بلکه «تغییر ماهیت کار» است؛ شغلها عوض میشود، مهارتهای موردنیاز تغییر میکند و کسانی برندهاند که زودتر خود را با عصر هوش مصنوعی تطبیق دهند.
در همین حال، شکاف مهارتی یک زنگ خطر جدی است. برآوردهای OECD نشان میدهد در سال ۲۰۱۹ فقط حدود ۰٫۳۴ درصد نیروی کار جهان مهارتهای تخصصی مرتبط با هوش مصنوعی را در رزومه خود داشتهاند که رقمی بسیار ناچیز در برابر سرعت گسترش این فناوری است.
به زبان ساده، هوش مصنوعی با سرعت بسیار بالا در حال ورود به صنایع بوده اما نیروی انسانی آموزشیافته برای کار با آن بسیار کم است.
نتیجه روشن است، زیرا کسانی که امروز روی آموزش و مهارتآموزی در حوزه هوش مصنوعی سرمایهگذاری میکنند، در چند سال آینده در موقعیتی کمیاب و پُرتقاضا قرار خواهند گرفت.
تمامی این دادهها ما را به یک جمعبندی روشن میرساند، حرکت به سمت هوش مصنوعی «یک انتخاب لوکس» نیست بلکه یک «ضرورت راهبُردی» برای فرد، سازمان و کشور است.
پس اگر ما هوش مصنوعی را جدی نگیریم، دیگران میگیرند و فاصلهای که ایجاد میشود، تنها فاصله تکنولوژیک نیست، بلکه فاصله در درآمد، قدرت رقابتی، کیفیت خدمات عمومی و حتی امنیت ملی خواهد بود.
انتخاب اصلی ما دیگر این نیست که «با هوش مصنوعی کار کنیم یا نه»، بلکه این است که «چگونه و با چه سرعتی» آن را در خدمت توسعه خود قرار دهیم.
بنابراین، وقتی میگوییم «ناچاریم به سمت هوش مصنوعی برویم»، منظور تسلیم شدن در برابر یک موج کور نیست بلکه منظور اینست که اگر میخواهیم همچنان در اقتصاد، آموزش، رسانه، صنعت و حکمرانی نقش فعالی داشته باشیم، باید آگاهانه، مسئولانه و برنامهریزیشده به استقبال هوش مصنوعی برویم که شامل اصلاح سیاستها و زیرساختها تا بازآموزی نیروی انسانی و تغییر فرهنگ سازمانی است.
در این گزارش تلاش میشود اجتنابناپذیر بودن چرایی و چگونگی چنین حرکتی توضیح داده شود.
در همین راستا گفتوگویی با روحالله رحمانی دانشآموخته دکترای هوش مصنوعی از دانشگاه آمریکا انجام دادیم که در آن به تجربههای این متخصص هوش مصنوعی درخصوص تحصیل در آمریکا، کسب تجربه در ماکروسافت و استفاده از آن در ایران بحث و تبادل نظر شده است.
روحالله رحمانی سال ۱۳۶۰ در اهایو آمریکا متولد شده و توانسته است دکترای برجسته هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را از دانشگاه سنت لوییس دریافت کند.
وی پس از ازدواج، با خانوادهاش برای مهاجرت به ایران مشورت کرد و بعد از ورود به ایران تلاشهای زیادی برای استفاده بهینه از هوش مصنوعی در بخشهای مختلف سرزمین آباء و اجدادیاش انجام داده که با فراز و فرودهای فراوانی همراه شده است.
.jpg)
تکنولوژی کنونی دنیا برخلاف تصور بسیاری افراد، پیشرفته نیست
متخصص و دکترای برجسته هوش مصنوعی و یادگیری ماشین از دانشگاه واشنگتن سنت لوییس با تجربه مدیریت در شرکتهای بزرگی مانند ماکروسافت و آمازون در این خصوص گفت: فکر میکنیم تکنولوژی کنونی دنیا پیشرفته است در صورتی که اینگونه نیست اما برای رسیدن به تکنولوژی آینده به روش متفاوت نیاز داریم.
روحالله رحمانی به سابق زندگی و تحصیل خود در ایالت اهایو آمریکا اشاره و تأکید کرد: در دومین سال تحصیل در مقطع لیسانس به ادامه تحصیل در مقطع دکترا دعوت شدم و پس از پایان تحصیل به شرکت ماکروسافت دعوت شدم که روی موتورهای جستوجو کار کردیم.
وی با اشاره به محقق نشدن هدفش برای جلو زدن از گوگل افزود: این در حالی است که توانستیم ۲۲ درصد بازار آن زمان آمریکا را در اختیار بگیریم و یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون نفر از مزیتهای آن بهرهمند هستند.
رحمانی تصریح کرد: پس از به شرکت دیگری رفتم و آنجا فهمیدم که میتوان تکنولوژی را به حس تبدیل کرد، یعنی یک تکنولوژی در دنیا آنقدر فراگیر میشود که دیگر کسی به آن فکر نمیکند.
وی یادآور شد: آنجا هم در هوش مصنوعی و تکنولوژیهای آن که امروز دیگر عادی شده است، موفق شدیم برای نخستین بار کار کنیم.
.jpg)
زمزمههای مهاجرت معکوس از آمریکا به ایران
این متخصص هوش مصنوعی اظهار داشت: بعد از بررسی دوباره، حس کردم به آرزوهای دوران کودکی رسیده، ازدواج کرده و در نزدیکی مسجد مسلمانان خانه خریدهام و نماز مغرب و عشاء را در همان مسجد میخوانم و متوجه شدم این زندگی مناسبی است اما انسان باید به اهداف بالاتری برسد، پس با خانواده مشورت و سپس به ایران مهاجرت کردیم.
وی گفت: البته تاکنون در ایران زندگی نکرده بودم و بسیاری آشنایان اعتقاد داشتند کمتر از یکسال دیگر به آمریکا بازخواهم گشت اما با روش شهداء یعنی توکل بر خدا و حرکت در مسیر شهیدان «محسن رحمانی» که از بستگانم هست و «مصطفی چمران» کارم را شروع کردم.
رحمانی به پیشبینی دو هدف خود پس از مهاجرت به ایران اشاره و تأکید کرد: یکی قرار شد علم و تجربه را در اختیار بگذارم، زیرا تفاوتهای زیادی بین فعالیتها در ایران و آمریکا وجود داشت و وقتی در آمریکا بودم باید محصول میساختم اما در ایران بایستی کشور میساختم.
وی شاگردی برای یافتن نادانستهها را هدف دوم خود دانست و افزود: پس از آن مسیر را با عضویت در هیأت علمی دانشگاه و تعدادی استارتاپ شروع کردم و پیش رفتم.
.jpg)
مواجه شدن با سرمایهگذار کلاهبردار
دکترای هوش مصنوعی از آمریکا تصریح کرد: اما در ادامه مسیر سرمایهگذار با اقدام به کلاهبرداری، تمامی سرمایه و نقدینگی را به جیب زد و ما با شعار «وقتی میاُفتیم، دوباره بلند میشویم» ادامه دادیم و اینبار با دانشگاه دوم و پنج استارتاپ دانشبنیان آغاز کردم که با کلاهبردار مواجه نشدیم.
مواجه شدن با سرمایهگذار خالیبند
وی یادآور شد: این در حالی است که با موجودی دیگر بهنام «خالیبند» مواجه شدیم و هنگامی که قرار بود حقوق نیروها را پرداخت کنیم، هزینهها را پرداخت نکردند و مجبور شدم تا چند ماه حقوق این نیروها را از پسانداز خودم بپردازم و به اصطلاح ایرانیها «کفگیر به نه دیگ خورد» دانشگاه هم حقوق خودم را با تأخیر پرداخت میکرد.
قرص پول برای ترخیص همسر و فرزند از بیمارستان
رحمانی اظهار داشت: در همین هنگام منتظر ولادت فرزندمان بودیم و به بیمارستانی اطراف مطهری رفتیم که آنجا متوجه شدم باید برای پذیرش هزینه بپردازم که مشکلی نبود و دخترم «خدیجه» متولد شد اما هنگام ترخیص دخترم کارت بانکیام خالی بود و مجبور شدم با خجالت پول قرض کنم با همسر و فرزندم از بیمارستان مرخص شوند.
وی گفت: با این حال دوباره بلند شدم و کمکم یاد گرفتم چکار کنم بتوانم کلاهبرداران، خالیبندها و افراد صادق و دارای پشتکار را از یکدیگر تشخیص دهم، پس از آن توانستیم یک پروژه ضدفساد در گمرک را با کمک دانشجویان بسیجی دانشگاه تهران آغاز و الگوریتم جدیدی اختراع کنیم.
تلاش مفسدان اقتصادی برای جلوگیری از اجرای پروژه ضدفساد در گمرک
این دانشآموخته رشته هوش مصنوعی تأکید کرد: وقتی مفسدان متوجه اجرای ابن پروژه شدند، با یک دستگاه کامیون، چهار بسیجی مرتبط با این طرح را زیر گرفتند اما مکرشان خنثی شد و تمامی بسیجیها سالم ماندند و از روز بعد دوباره ادامه دادند تا به نتیجه رسیدند.
وی افزود: در ادامه این طرح نخستین سیستم هوش مصنوعی در گمرک و سپس به این روش در دولت اجرا و آژیرهای مجازی به صدا درآمد و در یک روز کمتر از یک میلیون لیتر گازوئیل قاچاق کشف و تحویل نیروی انتظامی شد.
رحمانی تصریح کرد: پس از یک سال از اجرای این طرح یک میلیارد دلار افزایش درآمد به خزانه دولت واریز شد و بهعلت باز شدن مسیرهایرقانونی، مردم دیگر مجبور به پرداخت رشوه نبودند و از ما قدردانی کردند که ادامه این مسیر در بخشهای دولتی، خصوصی و خصولتی پیشنهاد شد.
وی تمامی روشهای نوآوری مطرح در دنیا را دارای یک موتور محرک بهنام «طَمَعکاری» دانست و یادآور شد: من در نهایت به این نتیجه رسیدم که آینده تکنولوژی در ماکروسافت نیست و دنبال یک سرنخ برای یافتن آینده تکنولوژی اسلامی بودم که با آغاز دوران شیوع ویروس کرونا مواجه شدم.
بهرهگیری از هوش مصنوعی برای نوآوری در حرم امام رضا (ع)
دکترای هوش مصنوعی از دانشگاه آمریکا اظهار داشت: در این دوران که همه جا تعطیل و شرایط عجیب شد، از حرم مطهر امام رضا (ع) برای نوآوری در حرم رضوی دعوت شدم و پس از آن با پرواز به مشهد مقدس اعزام شدم که عجیبترین زیارت عمرم را به تنهایی و بدون حضور افراد دیگر در جوار مرقد امام هشتم شیعیان جهان داشتم.
وی گفت: پس از این زیارت دلچسب به دفتر مدیرعامل حرم امام رضا (ع) روبهروی گنبد طلا دعوت شدم که از معنویت خاصی برخوردار بود و همین معنویت زمان جلسه را تا سه ساعت افزایش داد، بههمین منظور خود را وقف این کار کردم و نتیجه آن حرکتی در خدمت علم و فناوری بود که خدمت جدیدی در این راستا تعریف شد.
سه روش برای تولید تکنولوژی
رحمانی به سه روش مرتبط با تولید تکنولوژی اشاره و تأکید کرد: این روشها شامل تولید تکنولوژی به روش دانشگاهی، صنعتی و اربعین است که به لطف الهی روش سوم را ادامه دادیم و اُمید است با همدیگر به آن بپیوندیم تا به قله تمدن اسلامی برسیم.
کلام نهایی:
شاید خیلیها فکر کنند که روحالله رحمانی نباید به ایران بازمیگشت زیرا زیرساختهای فعالیت در آمریکا و کشورهای توسعهیافته بهتر بود اما این در حالی است که به اعتقاد این دکترای هوش مصنوعی، مکان فعالیت در زمینه هوش مصنوعی مهم نیست بلکه درک از این تکنولوژی اهمیت دارد.
رحمانی با مهاجرت معکوس خود از آمریکا به ایران توانست زمینه ساخت کشور و توسعه ایران در زمینه هوش مصنوعی را فراهم کند و این مهم باعث شده است تا جمهوری اسلامی ایران هماکنون در ردیف کشورهای توسعهیافته در زمینه هوش مصنوعی بایستد.
گزارش از وحید رئیسی دهکردی